Drie vragen aan Bas van de Haterd, schrijver van “(R)evolutie van werk”

Bas, wat is volgens jou de belangrijkste verandering die onze samenleving op dit moment ondergaat?

“Er zijn heel veel ontwikkelingen die momenteel in een ‘perfect storm’ samenkomen. Technologisch, maatschappelijk, economische, sociaal. We zitten momenteel in een transitie. Een transitie naar een nieuw soort economie en een transitie van macht in de wereld. Zoals bij elke transitie gaat dat gepaard met oorlog. Bij de 2e wereldoorlog gaf Europa definitief het stokje over aan de VS bijvoorbeeld, en zo kunnen we nog ver terug gaan (Civil War, etc). Nu wordt deze oorlog (gelukkig) uitgevochten op de financiële markten en noemen we het een crisis. De crisis is echter een symptoom van de transitie waar we in zitten.

Die transitie komt niet alleen door een verschuiving van macht, naar China en India, maar ook met betrekking tot normen en waarden. Zoals de industriële revolutie een gevolg had voor het meer materialistisch worden, zo zien we nu een transitie naar meer duurzaamheid en zelfontplooiing. Dit heeft enorme gevolgen voor heel veel aspecten van ons leven, maar misschien nog wel het meeste voor de manier waarop we onze economie, en daarmee ons werk, inrichten.

We zien steeds meer de coöperatieve gedachten terugkomen. Denk aan de broodfondsen van mensen die elkaar beloven te onderhouden als er iets mis gaat (alternatief voor het WAO systeem voor ondernemers). Maar ook de groepen (lokaal vaak) die zonnepanelen op hun dak zetten en de energie eerst onderling uitwisselen. Dergelijke systemen ontstaan overal, waarbij we de kosten radicaal verlagen (zelfproductie), maar daarmee dus ook een enorme hoeveelheid banen zullen laten verdwijnen.”

Hoe vind jij dat we daar mee om moeten gaan, als mensen, als bedrijven en als organisaties?

“We zullen vooral moeten afleren. We zullen verworven rechten moeten opgeven en moeten accepteren dat de schijnzekerheden die we hebben precies dat zijn: schijnzekerheden. We zullen dus ook systemen moeten aanpassen hierop. Een vast contract zegt niets, dus waarom is dat belangrijk voor een hypotheek? Waarom kijken we niet gewoon naar wat iemand de laatste 5 jaar gemiddeld verdient heeft, bij iedereen?

We zullen ook moeten accepteren dat we waarschijnlijk minder gaan verdienen. Dat is niet erg, want er komen heel veel technologieën aan die onze kosten ook radicaal zullen verlagen. Van zelfrijdende auto’s tot 3D printers en noem het maar op. Echter meten we economie in de hoeveelheid geld die van A naar B gaat. Maar wat als we ruilen? Heeft het dan geen waarde? En waarom heeft het gratis gebruik van diensten geen economische waarde volgens het huidige model? Een eigen moestuin is waardeloos? Maar als je het verkoopt aan je buurman en dat opgeeft bij de belastingdienst is het wel waardevol?

We zullen dus als mensen serieus moeten gaan bedenken hoe we onze economie gaan inrichten en wat we belangrijk vinden. Verder moeten we denk ik een bepaald niveau van onzekerheid accepteren en eens serieus gaan kijken naar de waarde die een ieder toevoegt. Als we bijvoorbeeld gaan naar een systeem van basisinkomen, moet daar ook een sociaal contract tegenover staan, dat ook al doe je geen betaald werk, je je wel inzet. We zouden ook serieus moeten kijken of we overal geld tegenaan willen gooien, of dat we misschien wel dingen onderling moeten oplossen. Zoals de ouderenzorg, kinderopvang en dergelijke.

Bedrijven en organisaties moeten zichzelf ten alle tijden afvragen wat hun toegevoegde waarde nog is. En of de marges die ze daarvoor maken proportioneel zijn. Alle organisaties die een (voor hun klanten) onacceptabel grote marge maken (wat niet direct te zien hoeft te zijn in de winst, dat kan ook opgaan aan irrationeel hoge kosten) zullen straks concurrentie krijgen van hun eigen klanten die het zelf gaan doen.”

Kun je voorbeelden geven van partijen die daar al goed mee bezig zijn?

“Er zijn op allerlei gebieden partijen bezig met initiatieven die de wereld veranderen. Ik denk dat Shapeways, met hun zware industriële 3D printers, een mooi voorbeeld is dan een bedrijf die deze ‘doe het zelvers’ facilliteert. Ik denk dat partijen als Elance en Odesk zorgen dat werk op plekken in de wereld komt waar het anders niet was gekomen en daarmee een grote sociale impact heeft op de wereld. Innocentive geeft bedrijven de kans om in enorme wereldwijde pools van talent te vissen. Dit zijn allemaal faciliterende partijen, maar veel organisaties zouden denk ik juist in die faciliterende rol moeten gaan zitten.

Als we het wat lokaler bekijken denk ik dat de netwerk beheerders, zoals Liander, Stedin en Enexis, hoeveel kritiek ze ook krijgen, heel goed bezig zijn om te zorgen dat producerende consumenten straks de mogelijkheid te geven om energie uit te wisselen.

En ik zie een hele reeks ‘sociale’ start ups, in allerlei gebieden, die met een hele andere insteek van start gaan. Niet om zoveel mogelijk geld te verdienen, maar genoeg te verdienen terwijl ze een doel nastreven.”

Bas van de Haterd is professioneel bemoeial, en schrijver van het boek “(R)evolutie van werk”. Je vindt meer informatie over hem op zijn website.